Broodje Kunst 23 september 2015

DSC02676Betye Saar Still Tickin’

Betye Saar (*1926) is een Amerikanse kunstenares met Afro-Amerikaanse roots. Deze afkomst doortrekt haar hele oeuvre, waarin persoonlijke ervaringen en reflecties op de culturele eigenheid en de maatschappelijke positie van de Afro-Amerikanen samenkomen. Ze maakt daarbij voornamelijk gebruik van assemblages en installaties. Conservator Roel Arkesteijn heeft de tentoonstelling in nauwe samenwerking met de kunstenares ingericht. Zijn persoonlijke betrokkenheid was dan ook tijdens de rondleiding steeds voelbaar.

DSC02660De expositie is in drie delen verdeeld. De eerste omvat vroeg werk en herinneringen aan  vroeger. Een belangrijke rol speelde in die periode een tante van Betye, waaraan bijv. een reeks fraai beschilderde zakdoeken herinnert. Hier staat ook ‘Still tickin’, een monumentale  kast met klokken, gemaakt naar aanleiding van de dood van haar voormalige man. ‘Ik leef nog en ik werk nog’. En inderdaad ook een mooie naam voor de expositie van een bijna negentigjarige.

In de grote zaal bevinden zich werken met een spirituele of mystieke inslag: assemblages van beelden en altaren, waaronder een votiefaltaar met eromheen giften, ook van bezoekers. Tussen kale takken een tafel met daarop de handen voor een spiritische séance. De werken zijn dus niet alleen geïnspireerd door de Afrikaanse cultuur, maar gecreëerd vanuit een bredere interesse voor religies en het spirituele. Van alle geloven stond het katholicisme haar het naast, zoals zij  Roel Arkesteijn enigszins onverwacht toevertrouwde.

DSC02729De laatste, bloedrood geschilderde ruimtes zijn helemaal gewijd aan ‘politieke en raciale beeldvorming’, in feite een ‘spel’ met de beelden die de slavernij en rassendiscriminatie hebben gecreëerd. In het eerste zaaltje hangt o.a. een ladder waarop beelden van de overtocht uit Afrika gemonteerd zijn. Het kleine tussenzaaltje bevat een installatie van beelden van Afro-Amerikanen, zoals die gebruikt zijn in de reclame, bijv. de zwarte werkster Aunt Jemima, nu nog steeds het logo van een merk pannekoekenmeel. In de laatste zaal tenslotte laat zij haar evolutie naar werk met een sterk politieke inslag zien, een  direct gevolg van de aanslag op Martin Luther King in 1968. Thematische reeksen op basis van huishoudelijke voorwerpen als wasborden en weegschalen, met als hoogtepunt een strijkplank met daarop een plattegrond van een slavenschip en erachter, klaar om gestreken te worden, een Ku Klux Klan gewaad. Hier hangt ook ‘Sunnyland’, het werk dat door de gemeente met steun van de Mondriaanstichting in aangekocht. Een wasbord vol symboliek.

Frans Timmers Schilder in de schaduw

DSC02687Op gezette tijden toont de afdeling Stedelijke Historie van Het Domein werk van kunstenaars uit Sittards verleden. In deze reeks is nu Frans Timmers (1915-1984) voor het voetlicht gehaald. Dat werd tijd, want de schilder dreigde in Sittard in vergetelheid te raken. Dat is grotendeels aan zijn eigen terughoudendheid te wijten, maar het is niet minder onterecht, zoals deze verrassende expositie laat zien.

Conservator Kitty Jansen leidde de vrienden rond over een tentoonstelling die indruk maakt door haar verscheidenheid en hoge kwaliteit. Frans Timmers volgde, soms samen met zijn oudere broer Cees, van 1941 tot 1947 de zaterdagmiddagcursus aan de Kunstnijverheidsschool in Maastricht. In die tijd moet hij, mede onder invloed van zijn vriendschap met Ger Lataster, serieus overwogen hebben als kunstschilder verder te gaan. Uiteindelijk koos hij er echter voor huisschilder te worden, volgens Kitty misschien wel omdat zijn zakelijke moeder graag zag dat haar zonen een eigen bedrijf hadden. Die keuze eenmaal gemaakt, schilderde hij nog louter voor zichzelf en exposeerde hij eigenlijk nooit meer.

DSC02769Dat hij daarmee geen zondagsschilder geworden was, blijkt uit de kwaliteit van zijn werk, maar vooral uit het feit dat zijn oeuvre voortdurend in ontwikkeling bleef. Begonnen als ‘Limburgs realist’, kende hij vervolgens een lange periode met (semi-)abstract werk, waarvan Kitty vermoedt dat het onder invloed van het overlijden van zijn vrouw ontstaan is. Daarna is er een fase met een soort magisch realisme en aan het einde zien we een meer gestileerde weergave van de werkelijkheid.

In elke fase keren twee motieven steeds terug: het bloemstilleven en het stadsgezicht. Dat wil zeggen: het gezicht van Sittard, want van zijn reizen is nauwelijks een spoor in zijn werk terug te vinden. Zijn stad bekeek hij bij voorkeur in de vroege morgen. Voor de zekerheid was de politie daarover geïnformeerd! De bankjes op de tentoonstelling verwijzen volgens Kitty met een knipoog naar de bankjes in het stadspark waarop de stille man graag wat zat te peinzen. In de jaren vijftig was het park ook de plek waar hij samen met zijn broer Cees, Bèr Mengels, Ger Lataster, Henri Titselaar en Alfons Winters ‘en plein air’ schilderde.

DSC02772Het beeldend vermogen van Frans Timmers reikte ver.Werkjes in hout en keramiek laten zien dat er ook een begaafde beeldhouwer in hem school. Hoewel niet zonder humor, was hij een tamelijk in zichzelf gekeerde, zwijgzame man. Bovendien werd hij in het leven niet gespaard. Zijn vrouw Antoinette Kleinen overleed in 1966 op 54-jarige leeftijd. Een goed jaar later verongelukte zijn oudste zoon René. Wat een houvast moet zijn kunst in die omstandigheden niet voor hem geweest zijn.

Boekenlegger op de permalink.

Reacties gesloten.